Toetspraat! met Jan Zuiderbaan
“We willen het leren echt weer centraal stellen”
Minder toetsmomenten en meer aandacht voor formatief evalueren: op het Beatrix College in Tilburg wordt bewust gewerkt aan een nieuw schoolplan en een andere toetscultuur. Docent Duits en examensecretaris Jan Zuiderbaan vertelt waarom die verandering nodig was en hoe de school dit aanpakt. “Natuurlijk zijn cijfers nodig, maar dat hoeven er echt geen twaalf per vak per jaar te zijn.”
Dit is Jan
Voor- en achternaam: Jan Zuiderbaan
School: Beatrix College in Tilburg
Functie: Docent Duits (bovenbouw vwo), examensecretaris
Favoriete vak uit je eigen schooltijd: Duits en geschiedenis
Hoe lang werk jij op deze school en wat is jouw rol?
“Ik werk nu sinds twee schooljaren op het Beatrix College in Tilburg. Daarvoor heb ik 23 jaar lesgegeven op het gymnasium van Breda. Omdat mijn twee kinderen op het Beatrix College zaten, was ik als ouder al langere tijd zijdelings betrokken en dacht ik regelmatig mee. Inmiddels doe ik dat dus niet alleen als ouder, maar ook als collega. Sinds dit schooljaar ben ik naast docent Duits ook examensecretaris.”
Je werkt dus al zo’n 25 jaar in het onderwijs. Waar haal jij je motivatie en werkplezier uit?
“Ik vraag me dat eigenlijk nooit af, ha ha. Het gaat vanzelf. Ik hou van het werken met deze doelgroep en ik vind het nog iedere dag fijn om hen dingen bij te brengen. Ik voel me nuttig, dat geeft me een goed gevoel. En zelf leer ik ook iedere dag nog bij.”
Jullie zijn als school de training formatief evalueren gestart. Wat was voor jullie de aanleiding hiervoor?
“De start van dit traject viel samen met het opstellen vaneen nieuw schoolplan. In dat plan verwoorden we onze onderwijsvisie, waarin we de individuele ontwikkeling van de leerling meer centraal stellen. Naast kennisoverdracht besteden we daarbij expliciet aandacht aan socialisatie en de persoonsvorming van leerlingen.”
Wat willen jullie bereiken met het traject? Hoe is het toetsbeleid bij jullie op school vormgegeven?
We hebben het toetsbeleid herzien om de toetsdruk teverminderen. Het idee dat elk hoofdstuk per se afgesloten moet worden met een toets, hield mij al langer bezig. Ik noemde dat weleens gekscherend ‘Russisch roulette’ voorleerlingen: een hoofdstuk is af, dus er móét getoetst worden. Ook als ouder zag ik wat voor impact dat heeft op kinderen. Je moet de doelgroep goed voor ogen houden en loskomen van het idee dat alles getoetst moet worden. Natuurlijk zijn cijfers nodig, maar dat hoeven er echt geen twaalf per vak per jaar te zijn. Er zijn veel andere manieren om de ontwikkeling van leerlingen in beeld te brengen.
Wat hebben jullie veranderd en hoe hebben jullie dat aangepakt?
“We werken nu met vier toetsweken per jaar, op enkele vakken na. Tussen de toetsweken ligt de nadruk op formatief evalueren: leerlingen krijgen gerichte feedback en leren elkaar feedback geven. Het toetsbeleid evalueren we tussentijds. Na elke twee toetsweken kijken we hoe het gaat en sturen we bij waar nodig. Als de evaluaties daar aanleiding toe geven, passen we het beleid aan.”
Wat waren de reacties op deze onderwijsvernieuwingen?
“Leerlingen, docenten en ouders zijn de afgelopen twee jaar intensief meegenomen en bevraagd, waardoor ervoldoende draagvlak is. Natuurlijk zijn er altijd leerlingen die ervaren dat er nu ‘maar’ vier momenten zijn, waardoor de druk anders voelt. Daarom blijven we uitleggen waarom we dit doen en blijven we hierover in gesprek via vakdocenten en mentoren. Toetsmomenten plannen we bewust op een moment waarop leerlingen er klaar voor zijn.”
Hoe zorgen jullie ervoor dat de kwaliteit van toetsing geborgd blijft?
“We investeren volop in scholing. Samen met enkele collega’s volg ik de opleiding tot toetsexpert om de kwaliteit van toetsen structureel te borgen. Daarbij stellen we ons steeds de kernvragen: waarom toetsen we, wat toetsen we en hoe toetsen we? Dat helpt ons scherp te blijven en bewuste keuzes te maken. Ook dienen we als vraagbaak voor collega’s.”
Hoor jij in de klas vaak de vraag: “Is dit voor een cijfer?” sinds jullie met minder toetsmomenten werken?
“Op het vwo valt dat eigenlijk mee. Leerlingen begrijpen meestal waar opdrachten voor dienen. Maar het valt of staat met hoe je het uitlegt als vakdocent. We zitten midden in een transformatie, en daar ligt ook een uitdaging. We hebben leerlingen lange tijd zo gecultiveerd dat ze vooral toewerken naar dat ene cijfermoment en daarna, bij wijze van spreken, alles weer vergeten. Met deze nieuwe manier van werken en toetsen proberen we leren op de lange termijn weer centraal te stellen.
Hoeveel tijd hebben jullie voor het hele traject uitgetrokken?
“We hebben hier bewust een periode van vier jaar voor genomen. Elk jaar houden we het beleid kritisch tegen het licht en sturen we bij waar nodig. In 2028 willen we kunnen zeggen dat het beleid werkt zoals we dat nu voor ogen hebben.”
Vier tips van Jan Zuiderbaan voor collega’s die ook aan de slag willen met onderwijsvernieuwing:
Denk vanuit mogelijkheden en begin
“Denk vanuit mogelijkheden, niet vanuit de beren op de weg. Zorg voor een goed plan, maar blijf er niet eindeloos in hangen. Veel plannen verdwijnen in de la en daar hebben leerlingen niets aan. Ga lekker aan de slag en stuur bij waar nodig.”
Zorg voor draagvlak
“Verandering roept altijd vragen en zorgen op. Creëer inspraakmomenten waarin leraren, leerlingen en ouders hun zorgen kunnen uitspreken. Zo zorg je voor draagvlak.”
Betrek leerlingen actief
“Uiteindelijk maken we het onderwijs voor de leerlingen. Hun stem wordt nog te vaak vergeten, terwijl zij precies kunnen aangeven wat wel en niet werkt.”
Laat je professioneel begeleiden
“Werk samen met mensen die ervaring hebben met grote veranderingsprocessen en de bijbehorende valkuilen kennen. Goede begeleiding helpt enorm om koers te houden en niet opnieuw het wiel uit te hoeven vinden.”
Toets! Special #5, Werken aan de basisvaardigheden - vraag hem aan!
Doelgericht toetsen en evalueren? De trainers van JIJ! begeleiden het Beatrix College bij het werken aan deze nieuwe toetscultuur. Ook iets voor jouw school? Neem gerust contact op met het team van JIJ. Lees hier meer over trainingen.
Het interview met Jan Zuiderbaan is ook te lezen in Toets! Special #6: “Is het voor een cijfer?”! Deze special duikt in de achterliggende motieven van deze vraag en de weg naar een gezonde toetscultuur. Vraag de zesde Toets! Special aan en ontvang hem gratis in je brievenbus of inbox.
