Toetsing in het vrijeschoolonderwijs: woordbeoordelingen en JIJ!-toetsen

Je bent inmiddels vier jaar verder. Waar staan jullie nu?

“We gaan richting de 200 leerlingen en een vijfde leerjaar. We groeien maar door. Tot nu toe zijn er elk jaar twee brugklassen bijgekomen, dus er is duidelijk behoefte aan voortgezet vrijeschoolonderwijs in Tilburg en omgeving. Het was eigenlijk de bedoeling van 2College om maar tot en met klas 3 vrijeschoolonderwijs te geven, maar directie en MR hebben vorig jaar besloten dat we tot en met 6 vwo doorgaan. Een volledige vrijeschool dus.”  

“Hierdoor zitten we nu in een fase dat we enerzijds nog steeds pionieren en anderzijds al veel moeten borgen in leerjaar 1 en 2. Dat is complex en kost veel tijd en energie. Tegelijkertijd ondervinden we veel steun van de kerndirectie van 2College, en is het ontzettend mooi om te kunnen werken aan vrijeschoolonderwijs voor leerlingen in Tilburg en omgeving. Om leerlingen te begeleiden op weg naar hun diploma, op een manier die recht doet aan de filosofie van het vrijeschoolonderwijs.” 

Wat doen jullie om die balans te vinden? Tussen voorbereiden op diplomeren én recht doen aan de vrijeschoolfilosofie? 

“Ik vind het een goede zaak dat leerlingen de wereld in stappen met een diploma dat gevalideerd is door de overheid. Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk dat leerlingen zich, conform het vrijeschoolleerplan, ontwikkelen in voelen en ontwikkelen in wilskracht. Daarom bieden we vooral in de eerste drie jaar veel vakken aan zoals houtbewerking, smeden, muziek, drama en dans. Creatieve vakken waar veel wilskrachtoefeningen in zitten. Neem het bewerken van een stukje koper tot een bolletje. Voor je dat bolletje eindelijk rond hebt, heb je het al twintig keer weggesmeten. Het vergt enorm veel doorzettingsvermogen. Op die manier proberen we leerlingen vanuit verschillende invalshoeken te begeleiden in hun ontwikkeling.” 

“Leerlingen krijgen doorlopend feedback op de ontwikkeling van denken, voelen en willen.“

Marijke Vermeer-Lingers, 2College Waldorfstroom

We werken gedurende de hele schoolloopbaan met periodeonderwijs. Elke periode van drie of vier weken heeft een thema, waarvoor leerlingen hun eigen werkboek maken. Een voorbeeld van zo’n thema is ontdekkingsreizen. De docent deelt dan een aantal biografieën van ontdekkingsreizigers, leerlingen maken een wereldkaart, maar ze leren ook over de nadelige kanten van de ontdekkingsreizen, zoals slavernij en ziektes. Dat komt allemaal in het werkboek terecht. En soms is er ook een afronding in de vorm van een toets, presentatie of samenwerkingsopdracht. Aan de hand daarvan krijgen leerlingen een beoordeling in woorden. We hebben tien van die periodes per jaar, dus leerlingen krijgen doorlopend feedback krijgen op de ontwikkeling van denken, voelen en willen. Bij de vaklessen kennen we ook zulke woordbeoordelingen.” 

“Daarnaast gebruiken we in het eerste en tweede leerjaar JIJ!-toetsen voor Nederlands, Engels en wiskunde. Die zetten we twee keer per jaar in. Als instrument om te signaleren of er hiaten zijn, zodat we waar nodig actief ondersteuning kunnen inzetten. En ook om leerlingen ervan bewust te maken dat de kernvakken richting de toekomst belangrijk zijn voor hun diploma.” 

En na de eerste twee jaar?

“Vanaf klas 3 blijven docenten woordbeoordelingen geven, maar hebben we ook twee toetsweken per jaar; in januari en juni. Door de woordbeoordelingen houden we zicht op de ontwikkeling van leerlingen. Tijdens teamsessies delen we onze bevindingen met elkaar. En als het nodig is gaat de mentor met leerlingen of ouders in gesprek. Zodat we maatwerk kunnen leveren.” 

“Soms zien we dat een leerling behoefte heeft aan ondersteuning op het cognitieve vlak. Dan kun je denken aan bijles of een huiswerkklas. Maar je ziet soms ook dat leerlingen moeilijk in het voelen terechtkomen, dat ze zich bijvoorbeeld niet bewust zijn van hun rol in de klas. Dan kun je tijdens mentoruren misschien iets proberen waarin je de hele klas meeneemt, zodat die leerling niet voelt dat het om hem of haar gaat. Dan zie je iets veranderen in zo’n klas dat mogelijk ook iets met die leerling doet. Of je hebt leerlingen die helemaal geen zin hebben om dat stukje koper te bewerken tot in het oneindige. Dan heb je het over sympathie- en antipathiekrachten die in ieder mens zitten. En dan ga je als docent kijken hoe je die leerling uit de antipathie krijgt.”  

“Dat is het uitgangspunt van ons vrijeschooldenken, dat je probeert leerlingen op al die vlakken zoveel mogelijk probeert mee te geven richting het uitstromen. Je kunt het karakter van een kind natuurlijk niet veranderen, maar je kunt in je begeleiding hier en daar wel een kleine interventie inzetten. Soms werkt zo’n interventie, soms werkt die maar half en soms helemaal niet.”

Tot slot: aan wie mogen we het stokje doorgeven?

Tot slot: aan wie mogen we het stokje doorgeven? 

“Aan Leezan van Wijk, rector van de KSE in Etten-Leur. Zij is ook een paar jaar directeur geweest van het Schoolleidersregister, en heeft daardoor een brede kijk op het schoolleiderschap.” 

Meer interviews met schoolleiders in het VO

Marijke Vermeer-Lingers is de 35e die het stokje in handen kreeg.  

Nieuwsgierig naar haar voorgangers? Lees hier alle interviews.