Ingeborg Wouters: ‘Leren begint bij vertrouwen’

Mbo-studenten staan aan het begin van hun loopbaan, maar ook van hun persoonlijke ontwikkeling. Docenten en onderwijsprofessionals spelen hierin een sleutelrol: zij zien waar kansen liggen en dagen studenten uit om het beste uit zichzelf te halen. In de rubriek Groeigesprekken spreekt TOA met mbo-docenten en coördinatoren over hoe zij bijdragen aan de groei van studenten. Hoe motiveren zij hen om net dat stapje extra te zetten? Hoe zorgen zij ervoor dat onderwijs aansluit bij ieders niveau en ambitie? Deel 7: Ingeborg Wouters.

Je geeft les op het voortgezet onderwijs voor anderstaligen. Wat voor leerlingen heb jij in je klas?

‘Ik geef les aan nieuwkomers tussen de vijftien en achttien jaar. Ze komen bij ons op school om de Nederlandse taal te leren. Veel van hen zijn gevlucht uit bijvoorbeeld Syrië, Oekraïne, Somalië of Eritrea. Ook kinderen van expats komen soms bij ons terecht. We vallen onder het Summa College, maar anders dan op het reguliere mbo behalen leerlingen bij ons geen diploma. Ze kunnen doorstromen naar een vervolgopleiding, werk of inburgering.’

Wat een diverse doelgroep! Wat vraagt dat van jou als docent?

‘Ik vind het mooi om deze jongeren te helpen hun weg te vinden in Nederland en doe dat met veel passie. Tegelijkertijd is het geven van rekenles aan deze doelgroep een uitdaging. Ik geef mijn vak in het Nederlands, ook aan leerlingen die pas net in Nederland zijn. Ze moeten dus niet alleen leren rekenen, maar ook de taal begrijpen waarin ik de uitleg geef.’

Dat is zeker een behoorlijke uitdaging! Hoe pak je dat aan?

‘Het begint bij wederzijds begrip. Veel leerlingen hebben al drie of vier talen in hun hoofd, naast alles wat ze hebben meegemaakt. In de eerste weken bespreek ik dat met hen: waar komen ze vandaan, wat dragen ze mee? Voor mij is het minder belangrijk dat ze goed uit het hoofd kunnen rekenen, dat doen we zelf ook steeds minder. Het gaat erom dat ze begrijpen wat ik bedoel en weten hoe ze het toepassen. Als leerlingen het naar hun zin hebben in mijn les, ontstaat er vanzelf ruimte om te leren.’

Als die ruimte er eenmaal is, hoe ga je dan om met de verschillende behoeften van leerlingen?

‘Onze leerlingen zijn ingedeeld op taalniveau, maar ook binnen zo’n groep zijn de verschillen groot. Daar probeer ik in mijn begeleiding rekening mee te houden. Ik kijk steeds: wat kan deze leerling aan en wat heeft hij of zij nodig? De ene leerling heeft een wat stevigere aanpak nodig, terwijl de ander juist meer aandacht en liefde nodig heeft. Daarnaast merk je het meteen wanneer er onrust in de wereld is. Dat heeft invloed op leerlingen en op hun concentratie. Op zulke momenten praat ik met de klas, omdat ze daar op dat moment allemaal behoefte aan hebben.’

Je biedt dus veel maatwerk. Hoe richt jij je lessen daarnaast in?

‘Ik probeer een goede balans te vinden tussen rekenen uit een boek en in de praktijk. Daarom zoek ik naar voorbeelden uit het dagelijks leven die aansluiten bij wat ze interessant vinden. Black Friday is een onderwerp waar ze enthousiast van worden. Dan besteden we daar een les aan: hoeveel korting krijg je, wat betaal je eigenlijk en hoe reken je met percentages? Ook bied ik veel afwisseling. De ene keer geef ik uitleg aan de hele groep, de andere keer werken ze zelfstandig of gaan ze op de computer aan de slag.’

Rekenen is voor best wat leerlingen een struikelblok. Hoe houd je ze gemotiveerd?

‘Ik zorg dat ze niet te lang blijven vastzitten op iets wat ze moeilijk vinden. Neem het automatiseren van de tafels. Sommige leerlingen kennen deze niet uit het hoofd. Als je daar te lang op blijft hameren, raken ze ontmoedigd terwijl ze soms best goed kunnen rekenen en weten hoe ze een som moeten aanpakken. Ik wil vooral dat ze ontdekken wat ze wél kunnen en dat ze vertrouwen krijgen in zichzelf.’

Hoe weet jij wat een leerling al kan en hoe houd jij hun groei bij?

‘We gebruiken drie keer per jaar een TOA-toets. Aan het begin van het schooljaar krijgen alle leerlingen een taalloze nulmeting. Dat is belangrijk, want misschien kan een leerling prima rekenen, maar zit de Nederlandse taal in de weg. De tweede toets is halverwege het schooljaar en bedoeld om te kijken waar een leerling staat. Ook onderwerpen die we nog niet hebben behandeld, komen daarin terug. Misschien weet een leerling daar al wel iets van, en dat vind ik waardevolle informatie. De toets aan het eind van het schooljaar laat zien welke groei een leerling heeft doorgemaakt en welk niveau hij of zij aankan.’

Wat doe je naast deze drie meetmomenten om zicht te houden op hoe het gaat?

‘Ik houd veel bij in Excel: niet alleen resultaten, maar ook aanwezigheid en hoeveel een leerling in het boek en online oefent. Zo zie ik bij een mindere score meteen of dat komt door afwezigheid of weinig oefenen. Die informatie bespreek ik ook met de leerlingen zelf, al voordat ze hun rapport krijgen. Ik vind het belangrijk dat ze inzicht krijgen in hun resultaten en in de stappen die ze nog kunnen zetten.’

Je hebt vooral verteld over het inzicht dat jij hen geeft. Wat heeft het begeleiden van leerlingen jou eigenlijk zelf geleerd?

‘Leren begint bij vertrouwen: ruimte geven aan wat er speelt bij leerlingen. Dat voelt misschien als verspilde tijd, maar het levert juist veel op. Natuurlijk zijn er grenzen, want je hebt als docent ook je doelen. Maar als een leerling of klas ergens mee zit, moet je soms kunnen afwijken van je programma. Dat vertrouwen is uiteindelijk de basis om te kunnen leren.’

Welke tip zou je andere docenten meegeven?

‘Wees vooral jezelf. Als het niet goed met mij gaat, kan ik dat ook gewoon tegen mijn leerlingen zeggen. Persoonlijke aandacht en humor vind ik ook belangrijk. Dat begint soms al heel simpel, zoals ’s ochtends bij de deur staan en iedere leerling even gedag zeggen. En heb vooral lol in je vak: als jij plezier hebt, hebben leerlingen dat straks hopelijk ook.’