Lars Knol: “Goede toetsing overleeft elke technologie, slechte toetsing wordt erdoor ontmaskerd”
AI in het onderwijs: we kunnen er niet omheen, maar hoe passen scholen dit juist en praktisch toe? Lars Knol is docent informatica, technologie en aardrijkskunde op het Vechtdal College Hardenberg, was vorig jaar finalist voor de Leraar van het Jaar-verkiezing én zet zich projectmatig in om digitale geletterdheid goed op de kaart te zetten. Zo komt zijn boek Handboek Digitale Geletterdheid, dat hij samen met Stephanie Meuleman van OSG Twente schrijft, in april uit. Wij spraken Lars over de inzet van AI in het onderwijs en de invloed daarvan op toetsing.
Je geeft aan dat AI een kans is voor het onderwijs, maar wel iets vraagt van hoe we toetsen. Wat bedoel je daar precies mee?
Lars: “AI maakt nieuwe toetsvormen mogelijk. Daarnaast worden klassiekere toetsvormen door AI achterhaald. Je kan met ChatGPT immers snel veel informatie opzoeken. AI dwingt ons dus om na te denken over hoe leerlingen leren, wat we precies willen toetsen, en hoe die toets zo waardevol mogelijk blijft. Bedenk wat het doel is van de toets: kennis toetsen? Weten of ze de leerdoelen beheersen? Een boekverslag bijvoorbeeld is dan niet meer de manier om dat te toetsen. Sta dus langer stil bij de lessen en leerdoelen die je wilt laten toetsen en welke toetsvorm daarbij past. Goede toetsing overleeft elke technologie, slechte toetsing wordt erdoor ontmaskerd. Toets niet wat leerlingen zouden moeten reproduceren, maar toets wat ze begrijpen en kunnen uitleggen.”
Kun je een concreet voorbeeld geven van hoe AI jouw manier van toetsen als docent heeft veranderd?
“Bij het vak informatica bijvoorbeeld, wil ik toetsen of mijn leerlingen weten hoe elementen in HTML werken en of ze dit goed kunnen toepassen. Voorheen toetste ik dat door ze een website te laten programmeren in HTML. Dit kun je inmiddels ook door AI laten doen. Daarom bestaat de toetsvorm nu uit het aanpassen of toelichten van delen van de code op een templatewebsite. Zo kan ik zien welke onderdelen van de codes ze herkennen, en hoe ze die toepassen.”
“Bij toetsing wil ik kunnen zien wat zij leren en begrijpen. Al mijn praktische opdrachten hebben wel een pitchvorm of mondelinge presentatievorm. Zo krijg ik daar een goed beeld van.”
En welke rol speelt AI in jouw lessen?
“Ik geef les aan de leerlingen van nu, dus ik wil hen ook de kennis en vaardigheden van nu meegeven. Daarom leer ik mijn leerlingen ook zo goed en gericht mogelijk prompten en wijs ik ze op handige AI-tools zoals NotebookLM, zodat ze zich de lesstof beter eigen kunnen maken. Het is aan ons als docent om hen te helpen AI goed te gebruiken: ethisch, eerlijk, en ook op de juiste wijze, dus dat leerlingen zich bewust zijn van de kansen en de risico’s. Als docent kun je dat pas, als je zelf weet hoe het werkt.”
In hoeverre merk je dat AI de motivatie van leerlingen beïnvloedt?
“Ik zie hier weinig verschil in, en denk niet dat het de leerling minder gemotiveerd maakt. AI zorgt er wel voor dat ze tijd kunnen besparen, sneller tot een antwoord komen en sneller leren samenvatten. Als ze iets daardoor beter begrijpen, wat ze voorheen niet snapten, kan AI juist de motivatie vergroten. Maar AI vervangt niet het denkproces, of bepaalde feedback, of het gesprek tussen jou als docent en de leerlingen.”
Wat is volgens jou de invloed van AI op de toetsdruk die leerlingen kunnen ervaren?
“Op dit moment is de toetsdruk niet anders. Vaak zie ik nog steeds hetzelfde aantal toetsen. Er komen door AI alleen andere toetsvormen bij. Ik vind wel dat we veel meer moeten nadenken over toetsdruk en toetsvormen: wat doen we omdat we denken dat het moet, en wat doen we omdat het echt nodig is? Essentieel is wel om te weten hoe je goed met AI kunt omgaan. Dan pas kun je hierop beleid gaan maken: welke tool gebruiken we wel of niet, bijvoorbeeld. Als dat helder is en iedereen weet hoe we ermee werken, kunnen we daarna na gaan denken over de toetsing.”
“Met onze sectie aardrijkskunde zijn we teruggegaan van 9 naar 3 schriftelijke toetsen. Zo hebben we onnodige herhaling uit de toetsen gehaald en zijn we de toetsing juist gaan verdiepen met opdrachten die contextueel dichtbij de leerlingen liggen, zoals het ontwikkelen van een nieuw marktplein hier in Hardenberg.”
Welke praktische tips voor het integreren van AI heb je voor leidinggevenden in het vo?
“AI is onderdeel van het kerncurriculum digitale geletterdheid vanaf 2027. Dus zorg dat AI onderdeel van je scholing is. Leer niet alleen de leerlingen om AI veilig te gebruiken, maar verwacht van collega’s en docenten dat ze dat ook gaan doen.”
“Zorg dat AI structureel onderdeel is van de voortgangs- en ontwikkelgesprekken van collega’s. Vraag standaard hoe docenten AI inzetten in de lessen en toetsen, en hoe ze AI bespreekbaar maken. Neem het voortouw als schoolleiding, bepaal de koers en zet ook een duidelijke lijn uit voor de komende tijd. Laat dat geen losse flodder zijn, maar laat het aansluiten op de visie van de school en de visie op digitale geletterdheid.”
Hoe hoop jij dat toetsing in het onderwijs er over tien jaar uitziet?
“Het zou mooi zijn als we dan niet alleen hebben nagedacht over hoe we AI inzetten, maar dat toetsvormen daar ook op aangepast zijn. Dat we alleen toetsen wat echt nodig is en daarmee minder toetsdruk ervaren. En uiteraard met de technologieën van die tijd.”
Wat zou jij tot slot nog willen meegeven aan docenten die dit artikel lezen?
“Het is een aanname dat scholieren vaardig zijn met AI. Als ik mijn 5e klas met de brugklas vergelijk, zit daar al een gap: in de 5e is er veel meer instructie nodig bij het prompten, dan bij brugklasleerlingen. Er is dus zeker nog ondersteuning nodig als het gaat om digitale geletterdheid. Kijk hoe je hen daarbij kan helpen! Zowel met basale vaardigheden als het opslaan van bestanden, als met het goed en veilig omgaan met AI en het bepalen van wat fake news is.”
Welke drie praktische tips zou je willen meegeven aan docenten die nog niet goed weten hoe ze AI kunnen inzetten?
1. “Allereerst: begin gewoon. Je hoeft niet alles al te weten. Kijk welke toepassingen dichtbij liggen. Begin met één opdracht of tool waar je je comfortabel bij voelt, en bouw vanuit daar uit.”
2. “Daarnaast: doe het samen. Bijvoorbeeld met een collega of andere school. Kijk samen hoe je bepaalde delen kunt ontwikkelen, testen en toepassen.”
3. “Tot slot: kijk welke AI-tool ondersteund wordt vanuit school en kijk vanuit je vakgebied. Denk aan Copilot voor een school die Microsoft 365 gebruikt en Gemini voor Google-scholen.”
Toets! Special #6: “Is het voor een cijfer?” - vraag hem aan!
Lars Knol is docent op het Vechtdal College Hardenberg en deelt tips, tricks en werkvormen via het kennisplatform onderwijs-op-afstand.nl. Het interview met Lars is ook te lezen in Toets! Special #6: “Is het voor een cijfer?”! Deze special duikt in de achterliggende motieven van deze vraag en de weg naar een gezonde toetscultuur. Vraag de zesde Toets! Special aan en ontvang hem gratis in je brievenbus of inbox.
Blijf op de hoogte!
Bericht ontvangen bij een nieuwe aflevering?
Meld je aan voor onze nieuwsbrief of volg ons op LinkedIn.
